Friday, March 11, 2011

Voor het nageslacht: de opiniestukken van Oscar van den Boogaard en Meryem Almaci (groen!). Voor iedere kromme redenering die je vindt overleeft een doodzieke kitten in Japan.

Meryem Almaci

k zou het mezelf makkelijk kunnen maken, Hema met de vinger kunnen wijzen. Want bestaat er niet een precedent als de zaak Remmery, het bedrijf waarvan de directeur weigerde zijn medewerkster Naima-met-de-hoofddoek te ontslaan? En waarom kan in Nederland wel wat bij ons niet (meer) kan?

Natuurlijk ben ik teleurgesteld over de reactie van Hema. Maar het verschil tussen het klimaat ten tijde van de zaak Remmery in 2004 en het klimaat in 2011 is erg groot. Wat destijds werd gepercipieerd als racistische uitlatingen, is nu aanvaardbaar geworden. Het is nu politiek correct om te zeggen dat wie de hoofddoek draagt, zelf verantwoordelijk is voor het al dan niet vinden van een job. Leg de hoofddoek af en er is geen probleem. De argumentatie hiervoor is simpel: de hoofddoek is een symbool van onderdrukking waaronder meisjes lijden, en anderzijds een symbool van religieuze bekeringsdrang waaronder rechten van niet-gelovigen lijden. Weg met de onderdrukking, weg met de hoofddoek.

Was het maar zo simpel. Was het maar zo eenduidig dat als je de hoofddoek verbiedt, de dwang zou verdwijnen. Want jammer genoeg blijkt steevast dat net de meest kwetsbare vrouwen, het meest gebaat zijn bij een goeie opleiding en een job. Dat is immers hun garantie op contact met de buitenwereld, op een mogelijke uitweg, op financiële zelfstandigheid. Door de hoofddoeken te verbieden, snijd je sommige van die vrouwen af van de arbeidsmarkt. Ze eindigen thuis, met alle gevolgen van dien. Wie denkt de ‘onderdrukkers’ te treffen door de ‘onderdrukten’ hun zelfstandigheid af te nemen, met alle respect, die dwaalt. Het is dan ook veelzeggend dat zelden op dit argument wordt ingegaan in het debat.

Wat dan met de bekeringsijver van de moslims? Want de dame van de Hema blijkt een bekeerde Vlaamse te zijn. Dat kan toch geen bewuste en weloverwogen keuze zijn? Waarom mensen bepaalde keuzes maken, moet je henzelf vragen. Maar tot nader order bestaat in dit land vrijheid van religie. Mensen kunnen dus, of het ons zint of niet, vrij beslissen om de een of de andere religie aan te hangen. En dus hebben vrouwen het recht om zich te bekeren, hoe moeilijk sommigen het daar ook mee hebben.
Hebben moslimvrouwen recht op hun eigen interpretatie, op de eigen beleving? Of moeten ze zich neerleggen bij de dominante lezing van hun keuze door anderen? De reacties van collega’s en klanten op de keuze van de hema-medewerkster om een hoofddoek te gaan dragen, kunnen bijna gezien worden als een vorm van wegpesten, een straf:  je mag je bekeren, alles goed en wel, maar verwacht dan niet dat je door ons nog met hetzelfde respect behandeld wordt. In dit concrete geval leidt het zelfs tot een impliciet beroepsverbod.
Het argument van de gevoeligheid van klanten en medewerkers als reden om een contract niet te verlengen is een zwaktebod. Een zwaktebod omdat iedereen weet dat onze samenleving er alleen maar meer divers op gaat worden. Net zoals ik vind dat een patiënt op de spoed geen eisen kan stellen qua sexe van de dokter die hem of haar behandelt, vind ik niet dat bedrijven mogen kapituleren voor de vooroordelen van klanten en medewerkers. Dat leidt enkel tot uitsluiting waar het recht van de sterkste zegeviert. Het is ook een zwaktebod omdat we de fundamentele vraag die eraan ten grondslag ligt, gewoon uit de weg gaan: die over de inhoud en reikwijdte van diversiteit.

Maar wat baat het hier op te komen voor het dialoog, voor pluralisme, als de overheid zelf steeds vaker de keuze maakt voor uitsluiting. Het meest trieste dieptepunt was het loketverbod in Antwerpen, waar vanuit een puur machtsoverwicht, van de ene op de andere dag een beroepsverbod werd ingesteld voor loketbedienden. En dus begrijp ik de moeilijke situatie waarin Hema zich bevindt.  Want eerder dan het debat aan te gaan heeft de overheid jarenlang de kop in het zand gestoken. Ze heeft het anti-hoofddoek discours actief gevoed door haar keuzes. Het is de overheid die de vraag ‘willen we wel samenleven’ telkens uit de weg is gegaan, en gezwicht is voor de clichés over de islam zonder de tijd te nemen ook de sentimenten en connotaties van vele hoofddoekdragers zelf mee te nemen.
Wat een verschil met Amsterdam, waar je aan het loket van het stadhuis fier verwelkomt wordt door een gehoofddoekte dame. Het gaat niet om wat ze op hun hoofd zetten, maar om wat ze in hun hoofd hebben, klinkt het daar. En dus oogsten we hier in de Hema vandaag, wat we jarenlang hebben gezaaid.

Oscar van den Boogaard

Niet de fietspaden of Beatrix of de Amsterdamse grachten, zelfs niet mijn familie. Het enige wat ik écht miste toen ik twintig jaar geleden naar België verhuisde, was de Hema. Hollands welvaren ten top. Ik verlangde naar de kaas, rookworsten, washandjes, eierwekkers, chocoladeletters en natuurlijk de ‘Jip en Janneke’-champagne voor mijn neefjes en nichtjes.
Nederlanders groeien op met de Hema. Kinderen kopen er drop, scholieren kaftpapier en schoolagenda’s, studenten hun allereerste pannetjes en servies. Alles mooi en helder vormgegeven. Goedkoop en optimistisch. Hema is voor mij het symbool van democratie en goede smaak. Een betere wereld. Iedereen voelt zich daar goed. Armlastigen en mensen die zich alles kunnen permitteren. Zelfs estheten en culturele meerwaardezoekers. Ik word er vrolijk van als ik er allochtonen paashazen zie kopen, en boeken van Annie M.G. Schmidt. Zonder dat ze erg in hebben leren ze hier wat de Nederlandse cultuur is. Een Somalisch jongetje hoorde ik laatst aan zijn moeder vragen of Jip en Janneke ook uit Afrika kwamen omdat ze zwart zijn. Daar heeft geen Hollands kind ooit aan gedacht.

Ik was zo blij toen de Hema zijn eerste filialen opende in België. Ook al waren de Belgische verkoopsters niet in staat de Hollandse gezelligheid uit te stralen. Met een Franstalige verkoopster in de Brusselse Hema kreeg ik het aan de stok toen ik vlaggetjes en slingers bij haar afrekende, omdat ze voor zich uitstaarde alsof ze aan de lopende band stond. Dat is niet de geest van de Hema! Mag je een verkoopster dwingen haar klanten aan te kijken en te glimlachen? Ik vind van wel. Maar je mag haar niet verplichten haar hoofddoek af te doen.

Nadat de Hema deze week een vrouw die een hoofddoek droeg in Genk heeft ontslagen, maakt de winkelketen in een persbericht duidelijk dat ze zich schikt naar de ‘cultuur en gewoonten’ van België. Wat een draaikonterig gedrag! Moet je je schikken naar de gewoonte van het land ook als het een slechte is? Als er klachten van onverdraagzame klanten binnen sijpelen, hoef je je toch niet aan de onverdraagzaamheid aan te passen? Houd je moraal hoog! De Hema heeft een opvoedkundige taak. Is het niet vanuit een winkel dat je de wereld kunt verbeteren?

Consumeren is politiek bedrijven. Nu moet je volgens Vlaams Belang rookworsten van de Hema gaan eten om het te steunen in zijn strijd tegen hoofddoeken. Wat een domheid. Filip Dewinter wil dat mensen neutraal zijn. Wat is een neutraal mens? Iemand die zonder Antwerps accent praat? Iemand zonder geslacht en leeftijd? Neutrale mensen bestaan niet. Wat wel bestaat zijn aardige mensen en onaardige mensen.

Ik vind het een verademing om een gesluierde moeder in de Hema zakdoeken te zien kopen en een paar paashazen voor haar kinderen. Uiteindelijk wil iedereen hetzelfde. Zijn neus snuiten en gelukkig zijn.

En wat als diezelfde vrouw op een dag bij de Hema wil gaan werken en haar hoofddoek niet wil afdoen? Het toppunt van integratie is een gesluierde vrouw die rookworsten van de Hema verkoopt. Zelfs al zijn ze gemaakt van onrein varkensvlees.

Wat is het probleem? Na verloop van tijd zie je die hoofddoeken niet meer. Net zoals lang blond haar of korte krullen je ook niet opvallen. Of baseballcaps. Criterium voor iemand die bij de Hema werkt is dat die klantvriendelijk is. Een volbloed Vlaamse kassière met een ontevreden smoel heb ik minder graag dan een lachende Marokkaanse.

Het interessante in het hoofddoekenschandaal in Genk is dat het gaat om zo’n volbloed Vlaamse die er zelf voor gekozen heeft om een hoofddoek te dragen. De discussie kan in dit geval niet gaan over ‘pas je aan’ of ‘ga terug naar je land’. Dat iemand in volle vrijheid kiest voor een hoofddoek is natuurlijk voor de onverdraagzame medemens helemaal bedreigend. Het is in hun ogen verraad aan de vrijheid zelf.

De Antwerpse kreeg zelfs een speciale hoofddoek van Hema, met de kleuren en het logo van de winkelketen. ‘Mijn baas had die in Nederland besteld, bij het hoofdkantoor van Hema. Ik vond dat fijn’, zegt ze. Dat de Hema hoofddoeken aanbiedt met het logo van het winkelketen vind ik prachtig. Zo kan ik me voorstellen dat moslim-vrouwen die bij openbare diensten werken in Vlaanderen, misschien een gele doek met een zwarte leeuw kunnen dragen. Of zwart-geel-rood. In plaats van vreemdelingen zouden ze daardoor lijken op voorbeeld-Belgen.